Kayıt Dışı Ekonomi ile Mücadele

Kayıt dışı ekonomi ile mücadele Hükümet Programının ve Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) nın öncelikli konularından birisidir. 2008 Yılı Programında açıklanan, kayıt dışı ekonomi ile ilgili politika öncelikleri ve tedbirlerden ilki “ilgili tüm tarafların katkısıyla kayıt dışı ekonomiyle mücadele stratejisinin oluşturulması”dır. Gelir İdaresi Başkanlığı kayıt dışı ekonomi ile mücadelede sorumlu kuruluş olup, Başkanlığın koordinatörlüğünde Maliye Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu, EPDK, TAPDK, BDDK, DPT, Hazine Müsteşarlığı ve Gümrük Müsteşarlığı ile katılımcı planlama yaklaşımı çerçevesinde kayıt dışı ekonomi ile kararlı bir şekilde mücadele etmek amacıyla “Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele Stratejisi Eylem Planı” hazırlanmış ve planlanan bu faaliyetler uygulanmaya başlanmıştır. “Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele Stratejisi Eylem Planı (2008–2010)” 1 Temmuz 2008 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir. Eylem Planı, 05.2.2009 tarih ve 27132 sayılı Resmi Gazetede 2009/3 sayılı Başbakanlık Genelgesi olarak yayımlanmıştır. Kayıt dışı ekonomi ile mücadeleye ilişkin olarak 2008 Mart ayı sonunda kayıt dışı ekonominin nedenlerini, sonuçlarını ve boyutunu ortaya koyan bir analiz yapılmıştır. 2008 Haziran ayı sonunda kayıt dışı ekonomiyle mücadeleye yönelik eylemler performans göstergeleri ile birlikte belirlenmiş ve belli bir takvime bağlanmıştır. Eylemler, Temmuz 2008 - Aralık 2010 dönemleri arasında gerçekleştirilmektedir. Gelir İdaresi Başkanlığı eylemlerin izlenmesi ve değerlendirilmesinden sorumludur. Her bir eylem, koordinatör kuruluş tarafından Gelir İdaresi Başkanlığına üçer aylık dönemler itibariyle raporlanmaktadır.

Elektronik Fatura Kayıt Sistemi Projesi ve E- Fatura Mesajlaşma Platformu

Vergi Usul Kanunu kapsamında düzenlenen ve mükellef-tüketici ve mükellef-mükellef arasında kullanılan faturaların elektronik ortamda düzenlenmesi, iletilmesi ve muhafaza edilmesini sağlayacak olan e-fatura projesi ile ticari faaliyetlerde büyük kolaylıklar sağlanacak ve vergi kayıp ve kaçağı büyük oranda azalacaktır.

 Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele Stratejisi Eylem Planı (2008–2010) 1 Temmuz 2008 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir. Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) toplumsal sorumluluk bilinci ile hareket etmekte bu nedenle de çevreyi korumaya ve topluma katkıda bulunmaya özen göstermektedir. Kâğıt fatura basılmaması nedeniyle kâğıt israfı önlenecek böylece hem çevresel hem de ekonomik faydalar elde edilecektir. Şubat 2008 tarihinde hayata geçirilen Elektronik Fatura Kayıt Sistemi (EFKS), elektronik fatura alt yapısının tüm unsurları ile hayata geçirilmesi amacıyla uygulamaya konulmuş bir başlangıç aşamasıdır. EFKS, kurum ve kuruluşların düzenledikleri faturalarda bulunan bazı bilgilerin, belirlenen uygulama ve veri standartları çerçevesinde Gelir İdaresi Başkanlığı sistemine aktarılması suretiyle faturalara ait ikinci nüshaların kağıt ortamında saklanması zorunluluğunu ortadan kaldıran; ayrıca alıcılarına verilmek üzere hazırlanan birinci nüsha faturaların da güvenli elektronik imzalı dijital belge şeklinde oluşturulmasına imkan sağlayan bir sistemdir. 9 Kasım 2009 tarihi itibarıyla EFKS uygulamasından yararlanan 6 firmanın ikinci nüshasını basmadığı fatura adedi 755.393.760’dır. Elektronik Fatura Kayıt Sistemi uygulaması sonrasında ülke çapında uygulanacak, e-fatura modeli ile ilgili olarak belirli veri standartları çerçevesinde tanımlanan e-fatura mesajlarının alıcı ve satıcı arasında güvenli bir biçimde aktarılmasını sağlayacak bir mesajlaşma ağının oluşturulması amacıyla kurulması düşünülen elektronik fatura platformu oluşturma çalışmaları da tamamlanma aşamasına gelmiştir. Platform büyük mükelleflerin uyumuna imkân sağlaması yanında küçük ölçekte çalışan mükelleflerin de elektronik ağ hizmeti aracılığı ile fatura düzenleyebileceği farklı düzeylerdeki çözümleri bünyesinde barındırmaktadır. Bunun yanında ileride bankaların ödeme sistemlerini elektronik fatura uygulamasına uyum sağlamalarına imkân sağlayacak esnekliğe sahiptir.

Vergi Kayıp ve Kaçağının Sektörel Analizi ve Raporlanması

Uygun tedbirlerin belirlenmesi amacıyla sektörler itibariyle kayıt dışılığın özellikleri araştırılarak sektörel vergi analizleri yapılmaktadır. Diğer kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılarak değerlendirilecek olan araştırma sonuçları, denetim planları da dahil olmak üzere uyum politikalarımızın belirlenmesinde dikkate alınacaktır. Bu faaliyet kapsamında KDV Kayıp ve Kaçağı Hesaplama ve Raporlama, Denetim Sonuçları Analizi, Raporlanması ve İzleme, Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu ile Denetim ve İdari Düzenlemeler Konusunda İşbirliği çalışmaları yapılacaktır. Vergi kayıp kaçağını önlemeye yönelik olarak diğer kurum ve kuruluşlarla etkin bir şekilde işbirliği yapılmaktadır.

Veri Ambarı Yönetimi

Beyan dışı kalmış vergisel olayların tespiti, mükellef beyanlarının doğruluğunun kontrolü ve denetim birimlerine bilgi desteği sağlamak amacıyla Gelir İdaresi Başkanlığı bünyesinde veri ambarı (VERİA) oluşturulmuştur. VERİA yönetimi kapsamında bilgi kaynaklarından toplanan bilgiler değerlendirilmekte ve analiz edilmektedir. Elde edilen bu bilgilerden vergi incelemelerinde yararlanılmak üzere, iç ve dış kaynaklardan alınan bu bilgiler veri ambarına aktarılarak değerlendirilmekte ve alınan çıktılar incelenmek üzere denetim birimlerine kullanımına gönderilmektedir. Veri ambarı sisteminde bulunan bilgilere aşağıda yer verilmiştir.

* Bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerin mal ve hizmet alımlarına, mal ve hizmet satışlarına ilişkin bildirim (Form B, Form Ba ve Form Bs)

* Vergi inceleme raporu ile sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge kullandığı veya düzenlediği tespit edilen mükellefler (Form 11)

* Gayrimenkul alım, satımı yapan kişiler hakkında bilgiler

* Gayrimenkul ipotek işlemleri

* Kredi kartı ile satış yapan üye iş yerlerinin satış tutarlarına ilişkin bankalardan alınan bilgiler

* T.C. Merkez Bankası’ndan alınan 50.000 ABD Doları veya eşitini aşan dövizlerin yurt dışına transfer işlemlerine ilişkin bilgiler

* Devlet Malzeme Ofisine mal ve hizmet satanlar

* Banka bilgileri

* Özel finans kurumları bilgileri

* Sigorta şirketleri bilgileri

* Aracı kuruluşlar, portföy yönetim şirketleri, diğer borsa aracı kuruluşları bilgileri

* Posta ve telgraf teşkilatı bilgileri

* Factoring şirketleri bilgileri

* Tüketici finansman şirketleri bilgileri

* Finansal kiralama şirketleri bilgileri

* Yetkili müesseseler (döviz büroları) bilgileri

* İkrazatçılardan alınan bilgiler

* Kıymetli maden aracı kuruluşları bilgileri

* Takasbank bilgileri

* Adalet Bakanlığı (UYAP kapsamında avukat ve bilirkişilerin) bilgileri

Veri Ambarının inceleme ve denetim çalışmalarına kaynak teşkil edecek yeni veriler ile  güçlendirilmesi amacıyla çeşitli kurum ve kuruluşlardan alınacak bilgilerin alt yapısı ile ilgili çalışmalar devam etmektedir. {Kaynak, 2010 Performans Programı GİB}

Saygılarımla,